Rozwój zrównoważony stanowi obecnie jeden z głównych nurtów wpływających na podejmowane decyzje. Przyświeca temu szlachetny cel zapewnienia przyszłym pokoleniom równie dobrych warunków do funkcjonowania, poprzez racjonalne gospodarowanie obecnie posiadanymi zasobami. Postulaty wynikające z idei rozwoju zrównoważonego wpływają również bezpośrednio na budownictwo, przyczyniając się do wyróżnienia „budownictwa zrównoważonego”. Mimo upowszechnienia się koncepcji „zrównoważenia”, ze względu na swoje szerokie znaczenie, bywa ona pobieżnie rozumiana lub nawet nadużywana.
Zrównoważony rozwój – definicja i ustawodawstwo
Początkowo od lat siedemdziesiątych ubiegłego wieku, koncepcja zrównoważonego rozwoju skupiała się głównie na kwestii kurczących się zasobów naturalnych. Wraz z kolejnymi konferencjami i szczytami międzynarodowymi pojęcie to ewoluowało, czego ostatecznym skutkiem było ukucie popularnej obecnie definicji, według której zrównoważony rozwój opiera się na zaspokajaniu obecnych potrzeb, bez ograniczania możliwości ich zaspokojenia przez przyszłe pokolenia. W dostosowanej do budownictwa definicji akceptuje się eksploatację nawet znacznej ilości zasobów, o ile są one odnawialne lub występują w praktycznie nieograniczonej ilości. Obecnie w budownictwie dominujący staje się aspekt ekologiczny, aczkolwiek projektowanie zrównoważone bierze pod uwagę również sferę poprawy jakości życia użytkowników.
Aktualnie do koncepcji zrównoważonego rozwoju nawiązuje wiele aktów prawnych, konwencja ta została wprowadzona do polskiej Konstytucji po raz pierwszy w 1997 roku, w której to w Art. 5 stwierdza się, że „Rzeczpospolita Polska (…) zapewnia ochronę środowiska, kierując się zasadą zrównoważonego rozwoju.” Mimo to wykorzystanie koncepcji zrównoważonego rozwoju w praktycznym działaniu jest ograniczone, powodem tego może być jej złożony i interdyscyplinarny charakter, co wymaga zastosowania holistycznego podejścia w celu wdrażania jej postulatów.
Filary zrównoważonego budownictwa
Zrównoważony rozwój to szerokie zagadnienie obejmujące wiele aspektów. Opiera się ono jednak na trzech podstawowych filarach, którymi są: środowisko, społeczeństwo oraz ekonomia. Integracja tych trzech obszarów w budownictwie pozwala na tworzenie obiektów, które są nie tylko funkcjonalne i estetyczne, ale także przyjazne dla środowiska i ludzi.
Filar Środowiskowy
Budynki ze względu na swoją trwałość oddziałują na środowisko przez długi czas, dlatego należy zwrócić uwagę na pełny „cykl życia” obiektu. Weryfikując wpływ budynku na środowisko, począwszy od fazy projektowania, poprzez realizację, eksploatację i na demontażu skończywszy. Mimo że środowisko w bezpośrednim otoczeniu obiektu zostanie na długi czas przekształcone, jednocześnie uzyskuje się szansę na wprowadzenie rozwiązań, wpływających pozytywnie na kondycję okalającego budynek ekosystemu.
Filar Społeczny
Budynki to miejsce pracy, nauki, rozwoju, ale i odpoczynku. Stanowią ważny element naszej codzienności, dlatego w procesie ich powstawania nie należy pomijać tego jak oddziałują one na użytkowników. Projektując rozwiązania sprzyjające komfortowi mieszkańców oraz wspierające ich dobrostan i zdrowie, można zapobiec negatywnym skutkom, takim jak syndrom chorego budynku.
Filar Ekonomiczny
Aspekt ekonomiczny zrównoważonego budownictwa skupia się na długoterminowych korzyściach finansowych i efektywności kosztowej. Zastosowanie trwałych materiałów, optymalizacja zużycia wody oraz energii dzięki energooszczędnym rozwiązaniom oraz zarządzaniu zasobami, nie tylko obniża koszty eksploatacji, ale także zwiększa wartość nieruchomości.
Idea zrównoważonego rozwoju łączy w sobie dbanie o środowisko naturalne oraz potrzeby społeczne, nie ignorując przy tym aspektu ekonomicznego.
Cechy budynku zrównoważonego
Wśród szerokiej gamy obszarów wymagających uwzględnienia w kontekście zrównoważonego budownictwa, wyróżnić można kilka głównych kategorii, na które warto zwrócić uwagę już na etapie planowania inwestycji:
- zrównoważenie obiektu w całym cyklu jego istnienia – głównym obszarem, w którego kontekście należy rozważać pozostałe działania pozostaje uwzględnienie ich w szerokiej perspektywie, mając na uwadze długofalowe skutki podejmowanych decyzji.
- odpowiedzialne zarządzanie energią – minimalizacja zużycia energii oraz przemyślany wybór sposobu jej dostarczenia i dystrybucji, jak i zarządzania nią podczas użytkowania obiektu.
- ochrona zasobów wody – efektywne gospodarowanie wodą pitną, wykorzystywanie wody deszczowej oraz odzysk wody szarej.
- pozytywny wpływ na zdrowie i samopoczucie użytkowników – stosowanie materiałów nie oddziaływujących negatywnie na użytkowników, dbałość o komfort akustyczny, zapewnienie dostępu do światła naturalnego oraz komfortu termicznego.
- ograniczenie produkcji odpadów – wybór trwałych, łatwych w naprawie materiałów, również nadających się lub pochodzących z recyklingu, stosowanie rozwiązań ułatwiających racjonalne gospodarowanie odpadami.
- uwzględnienie wpływu budynku na otaczający krajobraz – uwzględnienie lokalnej tradycji oraz kultury, dbałość o zachowanie naturalnej bioróżnorodności jak i stosowanie rozwiązań poprawiających jej stan.
- ułatwienie kontaktu użytkownikom – tworzenie przestrzeni zachęcających do kontaktu, umożliwiających jednocześnie zachowanie prywatności.
- umożliwienie adaptacji do zmiennych warunków – elastyczne oraz trwałe projektowanie z uwzględnieniem możliwych do przewidzenia zmian, np. w sposobie użytkowania obiektu.
Tak szeroki zakres właściwości, każdorazowo wymaga indywidualnego podejścia w celu przeanalizowania wielu dostępnych rozwiązań, w związku z czym niemożliwe jest podanie prostego schematu działania ze względu na odmienność każdej z inwestycji i okoliczności towarzyszących realizacji. Jednocześnie nacisk na poszczególne obszary zależy od oczekiwań oraz możliwości inwestora, jak i warunków środowiskowych, czy też ekonomicznych w jakich dany obiekt będzie realizowany.
Zrównoważony budynek zapewnia wysoki komfort dla użytkowników, minimalizując negatywny wpływ na środowisko, przy uwzględnieniu możliwości finansowych inwestora.
Podsumowanie
Mnogość rozwiązań możliwych do zastosowania w celu spełniania założeń rozwoju zrównoważonego oraz ogólnikowa definicja sprawia, że bywa ona nadużywana i interpretowana w zależności od potrzeb nadawcy. Mimo to nie należy zapominać, iż nadrzędnym celem budownictwa zrównoważonego jest zapewnienie odpowiednich warunków funkcjonowania użytkowników, przy jednoczesnej minimalizacji wykorzystania zasobów naturalnych w pełnym cyklu życia obiektu. Tak holistycznie ujęte zagadnienie obejmuje szerokie spektrum, wymagające uwzględnienia przy projektowaniu rozległej interdyscyplinarnej wiedzy, co za tym idzie niejednokrotnie udziału wielu specjalistów z różnorakich dziedzin. Efektem czego jest spełnienie oczekiwań przyszłych użytkowników przy jednoczesnym możliwie szerokim zastosowaniu rozwiązań prośrodowiskowych.
