Mostki cieplne – Jak je zlikwidować i spełnić normy prawne?

Rosnące standardy energooszczędności sprawiają, że kwestie mostków cieplnych nabierają kluczowego znaczenia przy projektowaniu i modernizacji budynków. Mostki termiczne nie tylko przyczyniają się do zwiększenia strat ciepła z budynku, ale mogą także prowadzić do pogorszenia komfortu termicznego w pomieszczeniach, jak i sprzyjać kondensacji wilgoci, a więc rozwojowi pleśni, stwarzając zagrożenie dla konstrukcji budynku i zdrowia mieszkańców.

 

W skrócie: Mostki cieplne to miejsca w budynku, przez które ciepło ucieka znacznie szybciej, prowadząc do strat energii i ryzyka rozwoju pleśni. Przepisy nakazują eliminację problemu, ale nie podają gotowych rozwiązań. Jedynym sposobem weryfikacji są szczegółowe obliczenia. Prawidłowa analiza to klucz do uniknięcia problemów. Skorzystaj z profesjonalnej analizy mostków cieplnych, by Twój dom był ciepły i bezpieczny.

 

Mostki cieplne – co to jest i dlaczego tracisz przez nie pieniądze?

Mostki cieplne (termiczne) to miejsca w przegrodach budowlanych, gdzie dochodzi do zwiększonego przepływu ciepła z wnętrza na zewnątrz. Powstają tam, gdzie ciągłość izolacji termicznej jest przerwana przez elementy o wyższej przewodności cieplnej (np. żelbetowy wieniec, stalowe łączniki) lub przez samą geometrię budynku (np. narożniki zewnętrzne, połączenie ściany z dachem). Więcej na ten temat, przeczytasz we wpisie: Mostki cieplne – Co to jest, jak powstają i jak je eliminować?

 

Dlaczego mostki cieplne są tak dużym problemem?

Mostki termiczne to nie tylko teoretyczny problem inżynierski, to realne straty finansowe i zagrożenie dla zdrowia mieszkańców.

 

Typowe konsekwencje mostków cieplnych:

• Wzrost kosztów ogrzewania – przez mostki cieplne, w niektórych przypadkach, może uciekać nawet do 25% całkowitej energii cieplnej budynku.
• Kondensacja wilgoci i rozwój pleśni – temperatura powierzchni w miejscu mostka spada, co sprzyja skraplaniu się pary wodnej.
• Spadek komfortu cieplnego – uczucie „zimnej ściany”, nawet przy prawidłowej temperaturze powietrza.
• Niszczenie konstrukcji – długotrwałe zawilgocenie prowadzi do degradacji materiałów budowlanych, pękania i odspajania tynków.
• Problemy zdrowotne – pleśnie wywołują alergie, astmę i inne choroby układu oddechowego, a nawet raka.

 

Jeśli chcesz zobaczyć z których miejsc w Twoim domu możesz tracić najwięcej ciepła, sprawdź wpis: Dom traci ciepło? Sprawdź te 5 miejsc

 

Prawo budowlane a mostki cieplne – podstawy prawne

Podstawowym aktem prawnym regulującym kwestie związane z projektowaniem i realizacją budynków w Polsce jest Prawo budowlane, gdzie w art. 5 znajdziemy następujący zapis:

„Obiekt budowlany jako całość oraz jego poszczególne części, wraz ze związanymi z nim urządzeniami budowlanymi należy, biorąc pod uwagę przewidywany okres użytkowania, projektować i budować w sposób określony w przepisach, w tym techniczno-budowlanych, oraz zgodnie z zasadami wiedzy technicznej, zapewniając: spełnienie podstawowych wymagań dotyczących obiektów budowlanych (…), dotyczących:
a) nośności i stateczności konstrukcji,
b) bezpieczeństwa pożarowego,
c) higieny, zdrowia i środowiska,
d) bezpieczeństwa użytkowania i dostępności obiektów,
e) ochrony przed hałasem,
f) oszczędności energii i izolacyjności cieplnej,
g) zrównoważonego wykorzystania zasobów naturalnych;”

 

W kontekście mostków cieplnych szczególnie istotne są punkty dotyczące:

• Higieny, zdrowia i środowiska – lokalne wychłodzenie przegród sprzyja kondensacji wilgoci i rozwojowi pleśni, co negatywnie wpływa na zdrowie mieszkańców.
• Oszczędności energii i izolacyjności cieplnej – mostki termiczne generują dodatkowe straty ciepła i podnoszą rachunki za ogrzewanie.
• Bezpieczeństwa użytkowania – zawilgocone elementy budynku mogą z czasem ulec uszkodzeniu.

 

Warto zwrócić uwagę, że zapisy Prawa budowlanego mają charakter bardzo ogólny. Określają cele, jakie powinny spełniać budynki i jedynie nakreślają pewne ramy, nie precyzując w jaki sposób rozwiązać takie newralgiczne miejsca w budynku. Dla prawidłowej oceny warto zlecić obliczania mostków cieplnych specjaliście.

 

Ekspert BUIMS podkreśla: projektant ma obowiązek tak zaprojektować przegrody, aby w miejscach mostków termicznych nie dochodziło do wykraplania pary wodnej. Da się to sprawdzić tylko poprzez obliczenia cieplno-wilgotnościowe. Zapytaj swojego projektanta, czy i jak uwzględnia mostki cieplne w projekcie – często dopiero wtedy okazuje się, że… wcale ich nie analizuje.

 

Warunki techniczne WT 2021 – szczegółowe wymagania wobec mostków termicznych

Dokładniejszych informacji odnośnie projektowania mostków cieplnych dostarcza Rozporządzenie w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki oraz ich usytuowanie (zwane potocznie Warunki Techniczne 2021 lub WT 2021).

Dokument ten określa szczegółowe wymagania dotyczące przegród oraz miejsc występowania mostków cieplnych.

 

Najważniejsze zapisy WT 2021 dotyczące mostków cieplnych:

1. Zakaz kondensacji powierzchniowej (§ 321):
   • Na przegrodach nie może występować kondensacja pary wodnej sprzyjająca rozwojowi grzybów pleśniowych.
   • Weryfikacja poprzez obliczenie współczynnika temperaturowego fRsi i porównanie go z wartością minimalną.
   • W przepisach dopuszcza się przyjmowanie wartości granicznej fRsi = 0,72 (choć jest to dalece niewłaściwe uproszczenie).
2. Ochrona przed zagrzybieniem (§ 322):
   • Rozwiązania materiałowo-konstrukcyjne muszą zapobiegać powstawaniu zagrzybienia.
   • Dotyczy to szczególnie miejsc występowania mostków cieplnych.
3. Metoda weryfikacji (Załącznik 2, pkt. 2.2.3):
   • Obliczenia współczynnika fRsi należy prowadzić z wykorzystaniem modelu przestrzennego przegrody, zgodnie z odpowiednią normą (PN-EN ISO 10211).
   • Oznacza to, że dla każdego mostka cieplnego należy wykonać indywidualne obliczenia.
4. Uwzględnienie w bilansie energetycznym:
   • Mostki cieplne muszą być uwzględnione w obliczeniach rocznego zapotrzebowania na energię pierwotną (EP).
   • Wpływają na końcową klasę energetyczną budynku w świadectwie charakterystyki energetycznej.

 

Maksymalne wartości współczynnika przenikania ciepła U wg WT 2021

Te same przepisy (WT 2021) określają również maksymalne wartości współczynnika U [W/(m²·K)] dla poszczególnych przegród budowlanych:

Element budynku	Maksymalna wartość Umax [W/(m²·K)]
Ściany zewnętrzne	≤ 0,20
Dachy, stropodachy i stropy pod nieogrzewanymi poddaszami	≤ 0,15
Podłogi na gruncie	≤ 0,30
Stropy nad pomieszczeniami nieogrzewanymi	≤ 0,25
Okna pionowe (fasadowe)	≤ 0,90
Okna połaciowe (dachowe)	≤ 1,10
Drzwi zewnętrzne	≤ 1,30

 

Ekspert BUIMS podkreśla: Im niższa wartość współczynnika U, tym lepsza izolacyjność cieplna przegrody i mniejsze straty ciepła. Jednak nawet zgodna z przepisami wartość współczynnika przenikania ciepła przegrody nie gwarantuje wyeliminowania ryzyka kondensacji w obszarze mostków termicznych w przypadku ich błędnego rozwiązania.

 

Normy dotyczące mostków cieplnych i obliczeń cieplno-wilgotnościowych

Do analizy mostków cieplnych wykorzystywany jest szereg norm pozwalających ustalić poszczególne parametry charakteryzujące ich właściwości cieplno-wilgotnościowe. Do podstawowych dokumentów w tym zakresie należą:

 

PN-EN ISO 10211 – Szczegółowe obliczenia mostków cieplnych

• Pełna nazwa: „Mostki cieplne w konstrukcji budowlanej – Przepływ ciepła i temperatury powierzchni – Obliczenia szczegółowe”
• Zakres: Opisuje szczegółowe metody numeryczne obliczania mostków cieplnych przy użyciu oprogramowania komputerowego. Definiuje zasady tworzenia modeli 2D i 3D, siatki obliczeniowej oraz warunków brzegowych, tak aby precyzyjnie wyznaczyć strumienie ciepła i temperatury w złączu.
• Zastosowanie praktyczne:
  • Obliczanie liniowych Ψ [W/(m·K)] i punktowych χ [W/K] współczynników przenikania ciepła.
  • Wyznaczanie temperatury powierzchni wewnętrznej w obszarze mostka.
  • Weryfikacja rozwiązań projektowych pod kątem ryzyka kondensacji.
• Długość dokumentu: 66 stron

 

PN-EN ISO 14683 – Uproszczone metody i wartości katalogowe

• Pełna nazwa: „Mostki cieplne w budynkach – Liniowy współczynnik przenikania ciepła – Metody uproszczone i wartości domyślne”
• Zakres: Podaje orientacyjne, uproszczone wartości liniowych mostków cieplnych dla typowych złączy konstrukcyjnych. Choć mogą one służyć jako punkt odniesienia, w praktyce obliczeniowej są obarczone dużym błędem i nie stanowią wiarygodnych danych.
• Zastosowanie praktyczne: Szybka, wstępna ocena mostków cieplnych na etapie wczesnego projektu/ koncepcji.
• Uwaga: Dla dokumentów formalnych (pozwolenie na budowę, świadectwo energetyczne) zaleca się obliczenia szczegółowe wg PN-EN ISO 10211.

 

PN-EN ISO 13788 – Ocena ryzyka kondensacji

• Pełna nazwa: „Cieplno-wilgotnościowe właściwości komponentów budowlanych i elementów budynku – Temperatura powierzchni wewnętrznej konieczna do uniknięcia krytycznej wilgotności powierzchni i kondensacji międzywarstwowej – Metody obliczania”
• Zakres: Precyzuje sposób obliczeń temperatury powierzchni wewnętrznych oraz oceny ryzyka kondensacji pary wodnej i rozwoju pleśni. To właśnie ta norma definiuje współczynnik temperaturowy fRsi.
• Zastosowanie praktyczne:
  • Obliczanie współczynnika fRsi (temperature factor at the internal surface).
  • Ocena ryzyka rozwoju pleśni i grzybów.
  • Weryfikacja spełnienia wymagań §321 i §322 WT 2021.
• Współczynnik fRsi:
  • Wartość minimalna wg WT 2021: fRsi ≥ 0,72
  • Im wyższa wartość, tym mniejsze ryzyko kondensacji.
• Długość dokumentu: 48 stron

 

PN-EN ISO 6946 – Obliczanie współczynnika U

• Pełna nazwa: „Komponenty budowlane i elementy budynku – Opór cieplny i współczynnik przenikania ciepła — Metody obliczania”
• Zakres: Określa metodę obliczania współczynnika przenikania ciepła U dla przegród budowlanych.
• Zastosowanie praktyczne:
  • Obliczanie współczynnika U dla ścian, dachów, stropów.
  • Weryfikacja spełnienia wymagań WT 2021 dla przegród.
  • Podstawa do dalszych obliczeń energetycznych budynku.
• Długość dokumentu: 52 strony

 

PN-EN ISO 10456 – Właściwości cieplne materiałów

• Pełna nazwa: „Materiały i wyroby budowlane – Właściwości cieplno-wilgotnościowe – Tabelaryczne wartości obliczeniowe i procedury określania deklarowanych i obliczeniowych wartości cieplnych”
• Zakres: Dostarcza obliczeniowe wartości współczynnika przewodności cieplnej λ [W/(m·K)] dla różnych materiałów budowlanych.
• Zastosowanie praktyczne:
  • Dobieranie wartości λ do obliczeń cieplnych.
  • Porównywanie materiałów izolacyjnych.
• Długość dokumentu: 31 stron

 

 

Podsumowanie norm

Łącznie powyższe normy liczą niemal 200 stron (197) i tworzą spójny zestaw wytycznych dotyczących analizy mostków cieplnych przy użyciu specjalistycznego oprogramowania. Dzięki nim możliwe jest wykonanie rzetelnej weryfikacji konkretnego detalu, np. połączenia ściany z dachem, balkonu czy osadzenia okna.

W praktyce oznacza to, że dysponując odpowiednimi narzędziami i znajomością zasad obliczeń, możemy sprawdzić:

• czy na powierzchni mostka cieplnego pojawi się kondensacja pary wodnej i ryzyko rozwoju pleśni,
• ile dodatkowego ciepła będzie tracił budynek w tym miejscu.

Takie analizy są między innymi podstawą do oceny zgodności rozwiązań projektowych z przepisami.

 

Ekspert BUIMS podkreśla: Normy nie wskazują, jak projektować i wykonywać mostki cieplne, lecz określają jedynie metody obliczeń pozwalające wyznaczyć ich parametry cieplno-wilgotnościowe.

 

Projektowanie mostków cieplnych

Skoro Prawo budowlane określa jedynie ogólne cele, jakie powinien spełnić budynek, a Warunki techniczne stawiają wymagania co do efektów (np. brak kondensacji powierzchniowej), natomiast normy opisują jedynie metody obliczeń, pojawia się pytanie: jak w praktyce zaprojektować poprawne rozwiązanie dla newralgicznych miejsc w budynku?

 

Dlaczego projektowanie mostków cieplnych jest trudne?

Mostki cieplne to detale, w których łatwo o błąd. Przepisy ani normy nie podają gotowych rozwiązań, nie wskazują materiałów czy technologii. Kluczowe staje się więc odpowiednie podejście projektowe, oparte na doświadczeniu, analizie wielu wariantów i ich weryfikacji obliczeniowej.

 

Jak wygląda proces projektowania mostków cieplnych?

Poprawne zaprojektowanie złącza wymaga:

• Doświadczenia w analizie cieplno-wilgotnościowej – zdobywanego poprzez dziesiątki, a często setki wykonanych symulacji, aby dobrze rozumieć konsekwencje różnych rozwiązań.
• Znajomości materiałów i technologii wykonania – ponieważ nie każde rozwiązanie możliwe na papierze sprawdzi się w praktyce.
• Podejścia iteracyjnego – czyli porównywania różnych wariantów (układ warstw, grubość izolacji, typ materiału) i wyboru tego, który najlepiej spełnia wymagania.
• Umiejętności łączenia teorii z praktyką – rozwiązanie musi być zarówno poprawne obliczeniowo, jak i realne do wykonania na budowie.

 

Dzięki takiemu podejściu można opracować rozwiązania, które:

• spełniają wymagania przepisów,
• a przede wszystkim zapewniają komfort cieplny, trwałość konstrukcji i niższe koszty ogrzewania.

 

Projektowanie mostków cieplnych to złożony proces obliczeniowo-projektowy, wymagający wiedzy, praktyki i odpowiednich narzędzi. To właśnie w tym procesie zapada decyzja, czy budynek będzie wolny od pleśni, wilgoci i niepotrzebnych strat energii.

 

Pomagam inwestorom i projektantom w rzetelnej analizie mostków cieplnych, od obliczeń po praktyczne doradztwo. Skontaktuj się ze mną, aby sprawdzić, jak mogę wesprzeć Twój projekt.

 

Podsumowanie

Mostki cieplne są odpowiedzialne za nadmierne straty ciepła i większość problemów z pleśnią na ścianach, co przekłada się na realne zagrożenie dla zdrowia. Przepisy wyraźnie stawiają wymagania braku kondensacji powierzchniowej, a mostki muszą być uwzględnione w bilansie energetycznym budynku.

Problem w tym, że ani Prawo budowlane, ani Warunki techniczne, ani 200 stron norm ISO nie podają gotowych receptur na poprawne detale. Przepisy te jedynie określają, co sprawdzić i jak to obliczyć. Dlatego projektowanie mostków cieplnych to złożony proces iteracyjny, w którym doświadczenie i dziesiątki symulacji decydują o tym, czy budynek będzie energooszczędny, wolny od wilgoci i bezpieczny dla mieszkańców, czy będzie źródłem problemów, rosnących kosztów eksploatacji i remontów.

 

Pytania i odpowiedzi

Jaka norma określa mostki cieplne?
Kluczowe normy to PN-EN ISO 10211 (obliczenia szczegółowe metodami numerycznymi) oraz PN-EN ISO 13788 (ocena ryzyka kondensacji pary wodnej i rozwoju pleśni). Dodatkowo ważne są normy PN-EN ISO 6946 (obliczanie współczynnika U) i PN-EN ISO 10456 (właściwości cieplne materiałów). We wstępnych analizach pomocna jest norma PN-EN ISO 14683 (metody uproszczone i wartości katalogowe).

 

Ile ciepła ucieka przez mostki termiczne?
W szczególnych przypadkach przez mostki cieplne może uciekać nawet do 25% całkowitej energii cieplnej budynku, co przekłada się na wzrost kosztów ogrzewania nawet o kilkaset złotych rocznie. Dokładna wartość zależy od lokalizacji, ilości i jakości wykonania złączy konstrukcyjnych.

 

Czy da się całkowicie wyeliminować mostki cieplne?
Całkowite wyeliminowanie mostków cieplnych jest praktycznie niemożliwe, ale można je zminimalizować do poziomu, gdzie ich wpływ jest pomijalny. W domach pasywnych przyjmuje się, że mostki cieplne nie występują, jeśli ich liniowy współczynnik przenikania ciepła Ψe jest mniejszy lub równy 0,01 W/(m·K).

 

Na czym polega usługa obliczania mostków cieplnych i dlaczego warto z niej skorzystać?
To szczegółowa analiza cieplno-wilgotnościowa wykonywana przy użyciu specjalistycznego oprogramowania. Dzięki temu unikniesz błędów projektowych, obniżysz koszty ogrzewania i zapewnisz zdrowe, komfortowe środowisko w budynku.

 

Czy do rozwiązania problemów z mostkami cieplnymi potrzebny jest specjalista?
Tak, zdecydowanie zalecany jest udział specjalisty. Bez specjalistycznej wiedzy, znajomości norm (PN-EN ISO 10211, 13788) i oprogramowania trudno prawidłowo zaprojektować i zweryfikować newralgiczne miejsca w budynku.

 

Co to jest współczynnik Ψ (psi)?
Liniowy współczynnik przenikania ciepła Ψ wyrażony w W/(m·K) określa dodatkowe straty ciepła występujące przez mostek cieplny w przeliczeniu na jeden metr długości złącza. Niższa wartość tego współczynnika oznacza lepszą izolacyjność termiczną elementu. Dla przykładu balkon bez zastosowania łącznika Isokorb charakteryzuje się współczynnikiem Ψ wynoszącym około 0,8 W/(m·K), natomiast z Isokorbem wartość ta może spaść do poziomu 0,05-0,15 W/(m·K).

 

Co to jest współczynnik fRsi?
Współczynnik temperaturowy fRsi jest wartością bezwymiarową określającą ryzyko kondensacji powierzchniowej oraz rozwoju pleśni na przegrodach budowlanych. Przyjmuje on wartości od 0 do 1, przy czym wyższy wynik oznacza większe bezpieczeństwo. Zgodnie z Warunkami Technicznymi 2021 minimalna wymagana wartość to fRsi równe lub większe niż 0,72.